In het blog Potjeslatijn had ik het al even over Haeve. Wie of wat is nu die Haeve?
Volgens Het Rad betreft het een godin wiens naam verwant is aan het protogermaanse *Hwan, wat huwen, trouwen zou betekenen. Het zou daarom gaan om een godin van het huwelijk.
Maar ja, mijn etymologisch woordenboek geeft als basis voor huwen *Xîwan. (de X is hier een soort "ch" klank, een zachte g die naar de k neigt). In die zin zou het woord verwacht zijn met het latijnse civis (burger) en in het indo-germaans met een woord voor "liggen".
Omdat de naam van Haeve samen met die van Herculus Magusanus op één votief steen staat, wordt wel verondersteld dat het hier een echtpaar betreft.
Hoewel van Haeve slechts één vermelding van de naam bekend is, wordt er in de wikipedia verteld dat zij populair was. Dat lijkt mij op grond van de schaarse vondsten niet onomstotelijk bewezen, om het eens voorzichtig te zeggen.
Hier is een afbeelding te zien die ooit van de steen is gemaakt. Het is jammer dat de steen verloren is gegaan. Bij Nehalennia bleek dat de H een speciale vorm had, wat haar naam als Nechalennia zou hebben laten klinken. Was dat bij Haeve/Chaeve ook zo? Dat zou een betere band met het woord *Xîwan veronderstellen. Er wordt overigens ook geopperd dat Nehalennia en Haeve dezelfde godin zijn – dat Haeve slechts de latijnse naam voor Nehalennia is.
Herculus Magusanus wordt veelal gezien als een Bataafse Donar. Haeve is dan zijn vrouw. Als er enige logica in verwante mythen steekt, zou Haeve gelijkenissen met Sif moeten hebben, maar ook zij is een godin waar weinig van bekend is (tot zover de vergelijking
) Van Haeve is zelfs zo weinig bekend dat er geen serieuze vergelijking met Sif gemaakt kan worden, of enige andere godin uit het Noordse/Germaanse pantheon. Maar Nehalennia lijkt evenmin of Sif. Als zij al enige gelijkenis met iemand heeft, is het de godin Hel. Overiges komt ook een vergelijking met de vrouwen van Wodan niet tot stand.
Ondanks de weinige vondsten worden er verschillende spellingen van de naam gebruikt: Haeve, Haevae, Hebe, Hafvua, Hafua…
Een andere bron geeft aan dat de naam Aiwa zou moeten zijn:
Haeva ist nur die römische Schreibung für germ. Aiwa. Darunter aber kann nur, da germ. aiiva „ehe" bedeutet, die göttin der ehe, die den kindersegen verleiht, verstanden werden. Dieser name bezeichnet also die westistvaeische hauptgöttin als ehegöttin, als diejenige, welche die äpfel des frischen jugendlichen lebens verwahrte.
Dat wordt interessanter, omdat er veel meer informatie in staat. Zo wordt ze, net als Hel, geassocieerd met de scholekster: de zwart/witte vogel. Ze is Iduna met haar appels, en de naam Aiva lijkt verdacht veel op het "ava" van Avalon, wat appel betekent (Avalon is het Appeleiland). Dat is haar duistere kant: ze is een levensgevende èn een doodsgodin. Helaas kan ik buiten bovenstaande bron geen informatie over deze godin vinden. Die appels zijn interessant: Nehalennia wordt vaak met appels afgebeeld.
Hoewel hier Aiwa wordt gekopped aan het woord *Xîwan (huwelijk) lijkt het veel meer op het woord "eenheid". De eenheid van het huwelijk, de echt, de eeuw? Aiwo zou "recht, gewoonte" zijn geweest in het germaans, hiervan is het woord "echt" (als "in de echt verbinden") zijn afgeleid. Dus toch een huwelijksgodin?
Maar Aiwjan/eeuwen zou voeden hebben betekend. En dat lijkt al heel wat meer voor een vrouwelijke godin. En dan die appels, de levensappels, die van het eeuwige leven. De appels van Sneeuwwitje, die een schijndood opleveren (ook een vorm van eeuwig leven, haar opwekking als een reïncarnatie, past precies in vele Germaanse legenden over eeuwig slapende helden die ontwaken als dat nodig is).
Dan is er nog de associatie met heffen, verheven, het Upkirka en Levefanum waarmee het begon. Hebben en nemen zijn verwant. De man die een meisje tot vrouw neemt, en de dood die onze levens neemtl Hangt het daar ook niet deels mee samen?
Er wordt gesteld dat de naam is gevonden bij Wijk bij Duurstede, hoewel dat onduidelijk blijft. Het is ook niet bekend of de steen waarop de naam staat wel uit deze buurt, de buurt van Levefanum, komt, of dat deze van elders is aangevoerd (wat veel schijnt te zijn gebeurd).
Het is mij niet bekend of de Betuwe in de Romeinse tijd al vol fruitbomen stond, en of daar appelgodinnen werden vereerd. De een zegt dat de namen op de votiefsteen inheems uit de Betuwe zijn, een ander dat de naam Ammava zou kunnen duiden op Hamaland (de streek rond Zutphen).